piątek, 21 sierpnia 2015

Trwają prace nad książką poświęconą Bartoszowi Paprockiemu



    Dr Bogumiła Dumowska pracuje nad książką „Bartosz Paprocki herbu Jastrzębiec – renesansowy pisarz spod Sierpca. Czasy – człowiek – dzieło”, która powstaje w ramach projektu Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Sierpeckiej, współfinansowanego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Bartosz Paprocki to pisarz polsko – czeski, ojciec polskiej i czeskiej heraldyki, genealog i historyk, autor pierwszych w czeszczyźnie form zaliczanych do literatury faktu i gatunków dziennikarskich, bajkopisarz i wierszopis. Paprocki wspierany początkowo przez króla Stefana Batorego popada w konflikt z Janem Zamojskim, wpływowym możnowładcą. Po bitwie w Byczynie (1588), a niektóre źródła mówią, że znacznie wcześniej, Paprocki udaje się na Morawy, a później do Czech. Bitwa byczyńska dawała jednoznaczne rozstrzygnięcia polityczne w kwestii ubiegania się o polski tron dynastii Habsburgów, a to po ich stronie opowiedział się Paprocki. Po bitwie byczyńskiej, w której brała udział również polska husaria, Zamojski jeszcze przez półtora roku więzi Maksymiliana II Habsburga, któremu nie udało się zbiec po ostatecznym jej rozstrzygnięciu. Pobyt Paprockiego na obczyźnie z obawy przed gniewem Zamojskiego trwa prawie 20 lat. Pisarz uzyskuje wsparcie m.in. arcybiskupa ołomunieckiego polskiego pochodzenia, Stanisława Pawłowskiego, który zaprasza go do swojej rezydencji w Kromieryżu na Morawach, a także Zbynka Zajica możnowładcy i mecenasa, którego jest gościem po śmierci arcybiskupa, na zamku w Budyně w północnych Czechach. Pisarz otrzymuje również wsparcie finansowe Rudolfa II Habsburga, a w 1578 roku zostaje uhonorowany indygenatem, czyli czeskim tytułem szlacheckim. Czesi docenili zwłaszcza herbarze szlachty morawskiej i czeskiej, a także jego dzieje Pragi i innych czeskich miast, dzieje zakonów i klasztorów,  rodowody książąt i królów Królestwa Czeskiego.

    Dla polskich badaczy Bartosz Paprocki był przez szereg lat pisarzem kontrowersyjnym, głównie ze względu na jego sympatie polityczne. Niekwestionowanym, największym polskojęzycznym osiągnięciem Bartosza Paprockiego są jego dzieła heraldyczne: „Panosza” (1575) przedstawiający wizerunki herbów (i ich poetyckie opisy)  szlachty południowo-wschodnich rubieży Rzeczpospolitej zaangażowanej w walkę z Tatarami, „Gniazdo cnoty” (1578) – herbarz ukazujący oprócz wizerunków herbowych pochodzenie (genealogię) polskich rodów szlacheckich z podkreśleniem wartości szlachectwa, o czym świadczy metaforyczny tytuł oraz monumentalne „Herby rycerstwa polskiego” (1584), dedykowane królowi Stefanowi Batoremu, zawierające poczet polskich rodów królewskich od legendarnej postaci Lecha, rodowody zasłużonych rodzin szlacheckich polskiego i obcego pochodzenia. Dzieło Paprockiego powstałe już po unii polsko – litewskiej (1569) uwzględnia również herby i rodowody szlachty litewskiej, a także herby miast i województw w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wprawdzie nie budzą już emocji polityczne komentarze Paprockiego, natomiast wciąż kontrowersyjne pozostają jego dosadne satyry antyfeministyczne, rażące niewyszukanym i obcesowym językiem.

    Promocja książki dr Bogumiły Dumowskiej została zaplanowana na przełom listopada i grudnia br.


zamek Budyne nad Ohri Zbynka Zajica



jedna z bocznych uliczek odchodzących od litomierzyckiego rynku


fragment starych murów na zamku w Budyne nad Ohri

Muzeum Miejskie w Litomierzycach, w którym Czesi cytują Paprockiego